Google araştırmacısının AI-agent'ıyla yaptığı Maya 'keşfi', bilinen ve yayımlanmış bir yerleşim çıktı

İddia

Bu haftanın başında Google araştırmacısı Pietro Miotti, The Verge'nin haberine göre 48 AI agent'tan oluşan bir ekibin Meksika'da kayıtlı olmayan bir Maya yerleşimi gibi görünen bir yapı tespit ettiğini duyurdu. Çalışmayı, Google'ın hesaplama gücünü veya kaynaklarını kullanmadığı kişisel bir yan proje olarak tanımladı ve sonucu tüm bilimlerde bir devrimin kapıda olduğunun kanıtı olarak sundu. Bir sorun vardı: yerleşim zaten biliniyordu ve bir yılı aşkın süre önce akademik bir dergide tanımlanmıştı.

Miotti, The Verge'ye fikrin Peru'ya seyahat ederken aklına geldiğini, o zamanlar tarihteki kaşiflerin modern teknolojiyle neler yapabileceklerini düşündüğünü söyledi. Araziyi ayrıntılı üç boyutlu görüntülerle haritalayan lazer tabanlı bir teknik olan lidar'ı seçti ve agent'ları NASA lidar verisine yönlendirdi. Peru'nun herkese açık lidar verisiyle zayıf kapsanması nedeniyle aramayı Maya bölgesine kaydırdı.

Agent'lar, mevcut kayıtlarda görünmeyen büyük bir köy de dahil olmak üzere çok sayıda aday konum işaretledi. Miotti, bunun üzerine Meksika Ulusal Antropoloji ve Tarih Enstitüsü'ne (INAH) yazdığını — agent'lar mesajlarını İspanyolcaya çevirmişti — ve enstitünün o konumda kayıtlı bir yerleşimi olmadığı bilgisini aldığını anlattı. Blogunda, orijinal fikrin ortaya çıkmasından sonraki 72 saat içinde Meksika hükümetinden resmî bir yanıt alma sevincini dile getirdi, agent'ların kalan her şeyi bulabilmesi için tüm gezegenin lidar ile haritalanması çağrısında bulundu ve herhangi bir şeyi doğrulamak için saha çalışması gerektiğini kabul etti.

Gözden kaçan nokta

Uzmanlar durumu çabucak fark etti. Birmingham'daki Alabama Üniversitesi'nde arkeoloji profesörü olan Sarah Parcak, Bluesky'de yaşananların hakemli incelemenin neden var olduğunu gösterdiğini yazdı ve bir hükümet veri tabanında bulunmayan bir yerleşimin bilinmeyen bir yerleşimle aynı şey olmadığına dikkat çekti. Diğer arkeologlar projeyi yanlış bilgi yaymakla ve dijital araçlarla onlarca yıllık çalışmalarının gölgede bırakılmasıyla suçladı.

"Bu kadar ilgi göreceğini beklemiyordum" dedi Miotti, The Verge'ye. Arkeolog olmadığı için bir yerleşimin kayıtsız olması ile haritalanmamış olması arasındaki farkı takdir edemediğini ve "agent'ların bulduklarını doğrulamak için" uzman bilgisine ihtiyaç olduğunu söyledi. Yaklaşımındaki yapısal bir zayıflığı da dile getirdi: arkeologlar yerleşim koordinatlarını bilinçli olarak yayımlamaktan kaçınıyor, dolayısıyla yenilik doğrulamak görüntüleri yayımlanmış makalelerdeki şekillerle karşılaştırmayı gerektiriyor — veri tabanını sorgulamaktan çok daha zor bir iş bu, agent'lar için. Mükerrerlik kendisine gösterildiğinde gönderilerini güncelleyerek özgün araştırmacılara atıfta bulunduğunu söyledi.

Uzmanlara göre gerçek darboğazlar ne

Yerleşimi belgeleyen makalenin ortak yazarı, Slovenya Bilim ve Sanat Akademisi Araştırma Merkezi'nden profesör Ivan Šprajc, The Verge'ye özellikle etkilenmediğini söyledi. Arkeologların lidar ve diğer uzaktan algılama araçlarını uzun süredir kullandığını belirterek "sadece bir şeyi fark etmektense bu bilgiye pek katkı sağlamıyor" dedi. Miotti'nin INAH ile temas kurmasını takdir edilebilir ama yetersiz buldu; çünkü enstitü bilinen yerleşimlere ilişkin tüm bilgiye sahip değil. Ayrıca kendini AI kaşifi olarak tanımlayan başka birinden e-posta aldığını, bu tür iddialarla bunaltılma riskinin yanı sıra yerleşim konumlarının duyurulmasının yağmacıları çekme riski taşıdığını da ekledi.

University College London'da Mezoamerika arkeolojisi profesörü olan Elizabeth Graham bir finansman savunusu yaptı: Maya bölgesindeki araştırmacılar büyük kısmı yürüyerek bulunmuş, kazılmamış ve haritalanmamış birçok yerleşimi zaten biliyor; asıl kısıt tespit değil, kazı ve haritalama için para. Ayrıca "keşfetmek" sözcüğüne itiraz etti; çünkü yerel topluluklar bölgelerindeki yerleşimlerin çoğu zaman fazlasıyla farkında — yine de Miotti'yi lidar verisinden tümülüsleri haritalamadaki iyi çalışması için övdü ve bunun yorumlamasının zor olabileceğini belirtti.

Neden önemli

The Verge olayı daha geniş bir AI sorununun bir örneği olarak ele alıyor: araçlar, üzerine inşa edildikleri mevcut araştırmayı görmezden gelerek etkileyici görünen sonuçlar üretebiliyor; sonucu, başkasının çoktan yapmış olduğu bir atılım ya da bir uzmanın sağlayacağı bağlamdan yoksun bulgular ortaya çıkıyor. Her durumda, gerçekte ne bulunduğunun tespiti yükü uzmanların omuzlarına biniyor — oysa bu iş normalde keşif sürecinin doğal bir parçası olurdu.

Pratik dersler arkeolojinin çok ötesine genelleniyor. Tek bir kayıt defterinden alınan olumsuz bir yanıt bir şeyin yeni olduğunu kanıtlamaz; yenilik kontrolü çoğu zaman agent'ların zorlandığı biçimlerde yayımlanmış çalışmalarla karşılaştırma gerektirir; doğrulama yalnızca işlem gücü değil alan bilgisi talep eder. Dikkat çekici olan şu: Miotti, arkeologların ve doktora öğrencilerinin kendisiyle bağlantı kurup agent iş akışının kendi araştırma verilerine yardım edip edemeyeceğini sorduğunu söylüyor — bu da tekniğin, bu denemede eksik olan uzmanlıkla eşleştiğinde gerçekten değerli olduğunu gösteriyor.