IBM'in Controlled English modelleme dili Hacker News'te yeniden gündeme geldi

İngilizce olarak yazılmış bir modelleme dili

Veri modellerini sıradan görünümlü bir İngilizceyle ifade eden deneysel bir dil, Hacker News'in ana sayfasında ortaya çıkmasıyla yeniden ilgi topladı. Proje, kendini ITA Controlled English (CE) dili için bir araştırma ortamı sunan, IBM tarafından başlatılmış bir açık kaynak grubu olarak tanımlayan ce-store GitHub organizasyonunda yer alıyor.

Depo belgelerine göre CE, İngilizceyi kavramları, taşıdıkları özellikleri ve birbirleriyle ilişkilerini tanımlamak amacıyla disiplinli bir alt kümeye sıkıştırıyor; tek belirleyici kısıt ise, onunla yazılan her şeyin hem insanlar hem de makineler tarafından okunabilir olması gerektiği. CE Store, böyle bir ortamı fiilen çalıştırmak için gereken araçları paketliyor.

Cümleler nasıl modele dönüşür

Belgeler, bir CE modelinin depoya yüklenen verilerle ilgili tüm bilgileri tuttuğunu ve tamamen cümlelerden oluştuğunu açıklıyor. Her cümle nokta ile bitiyor ve iki temel türde geliyor: biri bir kavramı — bir şeyin türünü — tanımlarken, diğeri o şeyin tek bir örneğini, yani bir instance'ı tanımlıyor.

README'deki örnek önce kütle ve yarıçap değerleriyle bir gezegen kavramı tanımlıyor:

conceptualise a ~ planet ~ P that has the value M as ~ mass ~ and has the value R as ~ radius ~.

Bu kavramın bir instance'ı ise şöyle okunuyor:

there is a planet named 'Earth' that has '5.972 × 10^24' as mass and has 6371 as radius.

Noktalama alışılmadık olsa da her iki satır da hâlâ İngilizce gibi okunuyor ve asıl mesele de bu: model ile insana yönelik açıklaması, senkron tutulması gereken iki ayrı şey değil, aynı eser.

Çalıştırma yolları

Depo birden fazla dağıtım yolunu listeliyor. Tek tıkla bir buton, ücretsiz kayıt sunan IBM Cloud'a bulutta barındırılan bir instance dağıtıyor; belgeler, dağıtımdan sonra deponun atanan URL'nin kök dizininde değil /ce-store/ altında yer aldığını, engineering panelinin ise /ce-store/ui/ adresinden erişilebildiğini belirtiyor.

Yerel kullanım için kod GitHub'dan klonlanabiliyor ve Apache Maven üzerinden başlatılabiliyor; bu, uygulamayı localhost:8080/ce-store adresinde gömülü bir Tomcat sunucusunda çalıştırıyor. docker pull cestore/ce-store komutuyla önceden oluşturulmuş bir Docker imajı mevcut ve README ayrıca Maven ile bir WAR dosyası oluşturmayı, onu özel bir Docker imajına dönüştürmeyi ve Vagrant tabanlı bir kurulumu da kapsıyor.

Engineering Panel

Günlük işler dört alan içeren bir web arayüzü olan Engineering Panel'de yürülüyor: CE modellerini yüklemek ve değiştirmek için sol tarafta bir panel, deponun içeriğine göz atmak için sağda bir nesne paneli, hataların bildirildiği altta bir mesaj alanı ve modelle etkileşim kurmak için ortada bir çalışma alanı. Panel aracılığıyla kullanıcılar yeni cümleler yükleyebilir ve depolanan verilere karşı sorgular çalıştırabilir.

Depo, tıbbi veriler etrafında bir model kuran örnek bir CE cümle setiyle geliyor; proje vikisi bunu bir tutorial ile ele alıyor, ayrıca dilin çalıştırıldığı 23 dakikanın hemen altında bir video anlatımı da mevcut. Kod, Apache License, Version 2.0 altında yayınlanıyor.

Neden önemli

Kontrollü doğal diller tuhaf bir nişte yer alıyor: yazılımın ayrıştırabileceği kadar katı, ama insanların eğitim almadan okuyabileceği kadar doğal olmalılar. CE bu dengeyi kuran daha okunaklı girişimlerden biri ve Hacker News'te yeniden ortaya çıkışı, bir graph sorgu dili ya da bir ontology editörü öğrenmeden incelenebilen bilgi temsili formatlarına yönelik kalıcı bir iştiyaka işaret ediyor.

Çift taraflı okunabilirlik ise pratik çekici olandır. CE ile yazılmış bir model, resmi bir sözdizimi asla öğrenmeyen alan uzmanları tarafından gözden geçirilebilirken, deponun araçları tarafından yüklenebilir ve sorgulanabilir kalıyor; böylece dokümantasyon ile veri arasındaki olağan boşluk kapanıyor. Proje niyeti açısından açıkça deneysel olduğundan, CE Store'u bitmiş bir ürün olarak değil, bir fikrin referans uygulaması olarak okumak daha doğru — etrafındaki yenilenen tartışma da kodun kendisi kadar bu yaklaşımla ilgili görünüyor.