Pentagon, on yıldır süren şüphelere rağmen yapay zekâ destekli poligraf değerlendirmesi için 30,3 milyon dolar istiyor

ABD Savunma Bakanlığı, poligraf testlerini yapay zekâ ile modernize etmek için Kongre'den beş yıl boyunca 30,3 milyon dolar talebinde bulundu. MIT Technology Review'a göre, "Polygraph+" ya da "Polygraph Next" olarak anılan önerilen program, makine öğrenmesiyle puanlama algoritmaları ve kişiye herhangi bir cihaz bağlamadan fizyolojik ölçümler alan "standoff sensing" adlı bir teknik geliştirecek.

Paranın neyi satın alacağı

Bütçe belgesinin ayrıntılarını ilk olarak Inside Defense raporladı. Belge, doğruluk ve güvenilirliği artırmak amacıyla federal poligraf ve güvenilirlik değerlendirme teknolojilerinin modernize edilmesi çabasını tarif ediyor. Program, federal hükümetin güvenlik soruşturmalarını yürüten ofis olan Defense Counterintelligence and Security Agency (DCSA) tarafından yönetilecek ve teknoloji, işe alım öncesi personel değerlendirmesinde ve içeriden gelen tehditlerin tespitinde kullanılacak.

Hiçbir şey kesinleşmiş değil: Kongre talebi onaylamadı, belirli teknolojiler seçilmedi ve DCSA daha fazla bilgi talebine yanıt vermedi; bu bilgiler MIT Technology Review'da yer aldı.

Daha önceki bir çaba yön hakkında ipuçları veriyor. 2023'te Defense Innovation Unit, aldatma tespiti ürünleri için açık bir başvuru süreci yürüttü ve prototip geliştirmesi için iki şirket seçti: Sıradan kameralarla kalp atış hızı ve nefes alma hızını ölçtüğünü iddia eden Presage Technologies ve temas gerektirmeyen algılamaya genişleyen bir medikal sensör firması olan Altec Research. DIU tarafından yayımlanan Altec'in prototipine ait bir ekran görüntüsü, baş hareketini, yüz derisi sıcaklığını ve gözenek aktivitesini takip ettiğini gösteriyor. Şirketlerin hiçbiri yorum taleplerine yanıt vermedi ve DIU yorum yapmayı reddetti.

Uzun süredir güvenilirlik sorunu yaşanan bir teknoloji

Geleneksel poligraf donanımı, cihazın 1920'lerde icadından beri neredeyse hiç değişmedi. Sınavlar kan basıncını, nabzı, nefesi ve terlemeyi ölçer; ardından doğruluk, zararsız kontrol sorularına verilen fizyolojik tepkilerin özsel sorulara verilen tepkilerle karşılaştırılmasıyla değerlendirilir.

Federal hükümet yılda on binlerce bu tür test uyguluyor, ancak bilimsel kayıt zayıf. 1983'te Kongre'nin Teknoloji Değerlendirme Ofisi, poligrafların personel taramasında kullanımını destekleyen kanıtların çok sınırlı olduğunu tespit etti; 2003'te ise ABD Ulusal Araştırma Konseyi etkinliğe ilişkin kanıtları "iyimser bakışla zayıf" olarak değerlendirdi. American Polygraph Association yüzde 80 ile 94 arasında bir doğruluk iddia ediyor, ancak Konsey, bu doğrulukta bile bir tarama testinin büyük sayıda hata üreteceğine dikkat çekti — 2,8 milyon personeliyle Savunma Bakanlığı, yanlışlıkla işaretlenen on binlerce kişiyle karşılaşabilir.

Diğer sorunlar da bunu ağırlaştırıyor. Yorumlama özneldir; farklı sınavlar birbirinden çok farklı sonuçlara varabilir ve azınlık gruplarından kişiler aldatıcı olarak değerlendirilmeye daha yatkındır. Test ayrıca kandırılabilir: Eğitimle, denekler — örneğin ayakkabılarına gizledikleri bir iğneye basarak — taban çizgisi tepkilerini yapay olarak yükseltebilirler. "Nasıl çalıştığını biliyorsanız, onu yenmeniz mümkün," dedi Rotterdam'daki Erasmus Üniversitesi'nde aldatma üzerine çalışan doçent Sophie van der Zee, MIT Technology Review'a. Makinenin gerçek dünyadaki başlıca etkisinin caydırıcılık olduğunu ve bunun da yalnızca insanlar cihazın çalıştığına inandığı sürece işe yaradığını ekledi.

Yapay zekâ bunu neden çözemeyebilir

Teoride makine öğrenmesi, insan sınavların gözden kaçırdığı fizyolojik verilerdeki örüntülleri ortaya çıkarabilir ve kandırılması daha zor, tek bir aldatma puanında birkaç ölçümü birleştiren çok modlu sistemleri destekleyebilir. Van der Zee, aldatmanın üç temel olgu içerdiğini — fizyolojik stres, bilişsel yük ve kasıtlı gizleme — buna karşılık mevcut poligrafların yalnızca ilkiyle ilgilendiğini belirtiyor.

Öncüller ise ümitsiz. Manchester Metropolitan University'nin Silent Talker sistemi — daha sonra AB destekli iBorderCtrl pilot projesine dahil edildi — ile göz izleme, ses analizi ve vücut hareketi tespitini birleştiren ABD merkezli AVATAR projesinin ikisi de sessizce tarih oldu. Adalet sistemindeki poligrafları inceleyen Northumbria Law School profesörü Kyri Kotsoglou, yapay zekânın poligrafla birleştirilmesini "iki dünyanın en kötüsü" olarak nitelendiriyor; çünkü geçersiz bir ölçüm aracının üzerine algoritmik belirsizlik ekliyor.

Daha derin bir sorun ise gerçek veri (ground truth) eksikliği. Kotsoglou ile birlikte yazılar kaleme alan hukuk profesörü Marion Oswald, poligraf kayıtlarının devasa arşivlerinin bile hangi sonuçların doğru olduğunu doğrulayamayacağına, dolayısıyla bir algoritmanın öğrenebileceği güvenilir bir etiket bulunmadığına dikkat çekiyor. Oswald, yeni yalan tespiti araçlarının da önceki poligraf gibi bilimsel araçlar değil psikolojik destek görevi göreceğini öngörüyor.

Sızıntı avı arka planı

Talep, Pentagon içindeki gerilim ortamında geldi. Savunma Bakanı Pete Hegseth yönetiminde bakanlık, iddia edilen basın sızıntılarının kaynaklarını bulmak için poligraflara ağır şekilde yaslandı; Eylül'de New York Times, İran ile savaşta tükenen ABD silah stoklarına ilişkin haberlerin ardından yaklaşık 50 Kurmay Subay görevlisinin teste tabi tutulduğunu yazdı. Oswald, programı sızıntılara ve "algılanan sadakatsizliğe" ilişkin yönetim kaygılarına bir yanıt olarak okuyor; yalan tespitinin geçerli bilgi edinmek için değil, gözdağı vermek ve itiraf elde etmek için kullanıldığını söylüyor.

Neden önemli

Finanse edilirse, yapay zekâ ile puanlanan bir yalan dedektörü, testlerin sızıntı soruşturmalarında baskı aracı olarak da kullanıldığı bir ortamda, ABD'nin en büyük işvereninin içinde muazzam bir ölçekte konuşlandırılacak. Eleştirmenlere göre bu para, itibarı zedelenmiş bir yöntemin ambalajını modernize edecek ama temel kusurunu çözmeyecek: Hâlâ güvenilir ve evrensel bir fizyolojik aldatma sinyali yok ve bir algoritmanın bunu öğrenebileceği gerçek veriye dayalı bir veri seti mevcut değil. Böyle bir taramadan geçebilecek milyonlarca federal çalışan ve başvuru sahibi için caydırıcılık tiyatrosu ile haksız suçlama arasındaki fark, şu anda kararın Kongre'de olmasının pratik sonuçlarıdır.