Opus 5.5, Hollanda Doğu Hindistan Şirketi arşivlerinde 1615 tarihli bir dront avı görgü tanıklığı ortaya çıkardı

Daha önce fark edilmemiş 1615 tarihli bir görgü tanıklığı

Bir tarihçi, en gelişmiş model Opus 5.5'i kullanarak, 1615 tarihli bir Hollanda gemi günlüğünde yer alan ve Mauritius'taki dront avına ilişkin daha önce fark edilmemiş görünen bir görgü tanıklığı raporunu gün yüzüne çıkardı. Bulgu, Hacker News'in ana sayfasına ulaşan Res Obscura bültenindeki adım adım anlatılan bir yazıda ele alınıyor ve yaklaşık 1681'de avlanarak soyu tükenen bir kuşun zaman çizelgesindeki belgelenmiş bir boşluğu dolduruyor gibi görünüyor.

Araştırma hattı

On yedinci yüzyıl egzotik hayvan ticareti üzerine çalışan ve erken modern dönem soyu tükenmeleri konulu bir kitap planlayan yazar, birçok yapay zeka dedektifliği hikâyesinin eksik olduğu bir noktadan başlıyor: dar bir soruyu çerçevelemek için kullanılan gerçek uzman bilgisi. Buradan itibaren yöntem bilinçli olarak gösterişsiz. Dijitalleştirilmiş Hollanda Doğu Hindistan Şirketi kayıtlarından oluşan GLOBALISE arşivi indirildi ve anlamsal aramayı etkinleştirmek için bir embedding modelinden geçirildi. Aday pasajlar aramayla gün yüzüne çıkarıldı, ardından insan incelemesi için en gelişmiş modeller tarafından okunup derecelendirildi; pasajlar boş çıktığında döngü, yeni terimler veya yeni arşivlerle tekrarlandı.

Yazarın da belirttiği gibi, bu, halihazırda nasıl çalıştıklarına çok benziyor: veritabanlarında gezinmek, sonuçları hızlıca gözden geçirmek, yakından okumak, yinelemek. Fark ise ölçek ve paralellikte. Opus 5.5 gibi bir agent, birden fazla dildeki kaynakları okumak için kendi düzinelerce kopyasını oluşturabiliyor ve verilen bir API anahtarıyla, araştırma ortasında ortaya çıkan yeni materyal üzerinde kendi embedding aramalarını çalıştırabiliyor — yeni dront pasajını üreten çalışma sırasında da tam olarak bunu yaptı.

Aramanın buldukları

Merkezî unsur, Lahey'deki Nationaal Archief'te bulunan ve büyük olasılıkla Wapen van Amsterdam ticaret gemisinin kaptanı Isbrant Cornelisz van Petten tarafından yazılan bir günlük. Gemi Nisan 1615'te su ve erzak almak için Mauritius'ta durdu ve günlük, mürettebatın "birçok kaplumbağa, dront [dodeersen] ve bazı kazlar ile papağanlar yakaladığını" kaydediyor. Yazar, 2013 tarihli The Dodo and the Solitaire kitabı da dahil olmak üzere ikincil literatürü kontrol ettikten sonra, drontun belgelenmiş kaydında 1611 ile 1616 arasında bu pasajın kapatmış göründüğü bir boşluk olduğu sonucuna varıyor. Transkripsiyon ve çevirinin kusurlu olduğu belirtiliyor ve erken modern dönem Hollandacası uzmanlarından düzeltmeler davet ediliyor.

Aynı çalışma, soyu tükenmiş bir diğer Mauritius kuşu olan kızıl ray'a olası yeni bir referans daha üretti. 1638 tarihli bir hesap, Hollandaca velthoenderen kelimesini kullanarak "tarla tavuklarından" söz ediyor; uzmanların halihazırda kızıl ray ile ilişkilendirdiği bir terim, ancak referans, bir Fransız bilim insanının bunu 1890'da perdrix — keklik — olarak yanlış çevirmesi nedeniyle gözden kaçmış. Yazıya göre Opus 5.5, özgün el yazmasına geri dönerek hatayı düzeltti.

Babür sarayının drontuna dair bir ipucu

En büyüleyici sonuç aynı zamanda en az kesin olanı. Babür İmparatoru Cihangir, saray ressamı Ustad Mansur tarafından resmedilen canlı bir dront besliyordu; biyologların hâlâ kuşun varlığını süren en doğru temsili olarak gösterdiği bir tablo. Cihangir'e hayvanı kimin ne zaman verdiği bilinmiyor; bilim insanları tabloyu çeşitli olarak yaklaşık 1615 veya yaklaşık 1625 olarak tarihliyor. Opus 5.5, 1616'da Mauritius'ta bir Portekizli Cizvit'in tanımladığı ve " devekuşu" dediği bir kuşla olası bir bağlantı gün yüzüne çıkardı — adada hiç bulunmamış bir kuş. Uzmanlar "devekuşu"nun dront olduğundan şüpheleniyordu, ancak Cihangir'in kuşuyla bağlantı görünüşe göre kurulmamıştı. Özgün Portekizce metin kayıp, yalnızca Fransızca bir çeviri günümüze ulaşmış durumda ve aktarım zinciri kanıtlanmamış — ancak yazar, bir başkasının, yani egzotik bir kuş olan Amerikan hindisinin Portekiz Goa'sından Cihangir'in sarayına yolculuğunun belgelenmiş 1612 örneğine dikkat çekiyor ve bunu daha fazla araştırmayı planlıyor.

Daha geniş bir örüntünün parçası

Yazı, paralel bir sonuca atıfla başlıyor: güvenlik araştırmacısı Carter Church, GPT-6 Astra'yı altı saat boyunca çalıştırarak, önceki tüm çözme girişimlerine direnen Napolyon dönemi bir şifreyi kırdığını duyurdu. Yazar her iki vakayı da, en gelişmiş modellerin artık tarihî araştırma görevlerinde, geleneksel akademik çalışmaya hiç benzemeyen iş akışlarıyla birincil kaynakları gün yüzüne çıkaran, bilgi açısından alışılmadık yollarla çalıştığının kanıtı olarak görüyor.

Neden önemli

Bu, en gelişmiş modellerin kodlama asistanları değil araştırma araçları olarak somut ve tekrarlanabilir bir gösterimi: anlamsal erişim, çok dilli okuma ve ikincil literatürle çapraz kontrol; hiçbir insan ekibin eksiksiz okuyamayacağı milyonlarca kayıt ölçeğindeki arşivlere uygulanıyor. Buradaki sonuçlar mütevazı — yayımlanabilir bir arşiv bulgusu, düzeltilmiş bir yanlış çeviri, umut verici ama kanıtlanmamış bir teori — ancak darboğazın görünür biçimde insan doğrulamasına, külliyat kalitesine ve hangi sorunun sorulacağını bilmeye kaydığı görülüyor. Dijital beşerî bilimler ve arşiv kurumları için asıl hikâye bu araştırma hattı: bu yolla daha fazla unutulmuş tarihî kaydın gün yüzüne çıkmasını bekleyin ve zor kısmın onları doğrulamak olarak kalmasını bekleyin.